Φθορές |  Τεχνικές συντήρησης |  Εργασίες στα μνημεία |  Ερευνητικά Προγράμματα | 

Εργασίες στα μνημεία

       

Συντήρηση Παρθενώνα

 

Η κατάσταση διατήρησης των αρχιτεκτονικών μελών του Παρθενώνος οφείλεται σε ένα συνδυασμό ιστορικών γεγονότων, σημαντικότερα από τα οποία θεωρούνται οι σεισμοί, η πυρκαγιά του 267 μ.Χ, οι βανδαλισμοί και η έκρηξη του 1687. Στα νεώτερα ιστορικά χρόνια, οι αστοχίες των επεμβάσεων συντήρησης και αναστήλωσης και η εκτεταμένη ατμοσφαιρική ρύπανση, κυρίως μετά το 1950, επιδείνωσαν την εικόνα διατήρησης του μνημείου και επέβαλαν τη συνολική και συστηματική αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Η κατάσταση διατήρησης των περισσότερων αρχιτεκτονικών μελών του μνημείου χαρακτηρίζεται από διαφορική φθορά, αποσαθρώσεις και απολεπίσεις, θερμικές θραύσεις και ασβεστοποίηση, ανάπτυξη μικροοργανισμών στην επιφάνεια, μεγάλα ρήγματα και αποφλοιώσεις, εκτεταμένες σφραγίσεις με κονία Meyer και τσιμεντοκονιάματα. Η πρώτη δοκιμαστική συστηματική επέμβαση συντήρησης της επιφάνειας του Παρθενώνα έγινε το 1988 κι εντοπίσθηκε στον δεύτερο από βορρά κίονα της ανατολικής πλευράς του ναού. Έκτοτε σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε το πρόγραμμα συντήρησης του μνημείου, το οποίο εντάσσεται και ακολουθεί το ευρύτερο πρόγραμμα αναστήλωσης. 

Τα μέτωπα των επεμβάσεων είναι τα ακόλουθα:

  • ανατολική πλευρά: διενεργήθηκαν συστηματικές επεμβάσεις συντήρησης στα μέλη του θριγκού και τους κίονες, οι οποίες ολοκληρώθηκαν το 2009.
  • οπισθόναος: πραγματοποιήθηκαν σωστικές επεμβάσεις συντήρησης κατά την αποξήλωση των μελών του θριγκού. Στη συνέχεια διενεργήθηκε συστηματική συντήρηση των κιόνων και των αποξηλωμένων μελών. Το έργο ολοκληρώθηκε το 2005. Μετά το πέρας των εργασιών και την τοποθέτηση των αντιγράφων των λίθων της Δυτικής Ζωφόρου, εφαρμόστηκε τεχνητή πάτινα στα συμπληρώματα και τα νέα αρχιτεκτονικά μέλη.
  • δυτική ζωφόρος: διενεργήθηκαν σωστικές επεμβάσεις συντήρησης κατά την αποξήλωση. Στη συνέχεια επιχειρήθηκε συστηματική συντήρηση, καθαρισμός και αποκατάσταση των λίθων της ζωφόρου. Το έργο ολοκληρώθηκε το 2005.
  • πρόναος: πραγματοποιήθηκαν σωστικές επεμβάσεις κατά την αποξήλωση και ανατοποθέτηση των κιόνων και των επιστυλίων. Επίσης, επιχειρήθηκε συστηματική συντήρηση του έκτου από βορρά κίονα. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών εφαρμόσθηκε τεχνητή πάτινα στα συμπληρώματα από νέο μάρμαρο.
  • βόρεια πλευρά: διενεργήθηκαν σωστικές επεμβάσεις κατά την αποξήλωση του θριγκού και των κιόνων. Επίσης, πραγματοποιείται συστηματική συντήρηση των εδρών των αποξηλωμένων σπονδύλων και των μελών του θριγκού.
  • βόρειες μετόπες: διενεργήθηκαν σωστικές επεμβάσεις συντήρησης στις μετόπες οι οποίες αποξηλώθηκαν το 2007 και μεταφέρθηκαν στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης
  • δυτικές Μετόπες: Διενεργήθηκαν σωστικές επεμβάσεις συντήρησης επικεντρωμένες σε περιοχές με ετοιμορροπίες με σκοπό την ασφαλή καταβίβαση των λίθων των μετοπών. Στο μεσαίο τμήμα του δυτικού θριγκού, το οποίο περιλαμβάνει 10 μετόπες που θα παραμείνουν στο μνημείο, θα γίνουν συστηματικές εργασίες συντήρησης.

Συντήρηση Ερεχθείου

 

Το Ερέχθειο έχει δεχτεί πολλαπλές επεμβάσεις αναστήλωσης και συντήρησης. Η πιο σύγχρονη προσπάθεια συστηματικής συντήρησης της επιφάνειας του μνημείου (από ιδρύσεως της ΕΣΜΑ) ξεκίνησε το 1995, έξι χρόνια δηλαδή μετά την ολοκλήρωση της δομικής αποκατάστασής του. Το πρόγραμμα συντήρησης διαμορφώθηκε έκτοτε ανάλογα με τη δυνατότητα χρηματοδότησης και πρόσληψης ειδικού προσωπικού. Στην προσπάθεια ενίσχυσης της μακροβιότητας του μνημείου εργάζεται σήμερα μια 6μελής ομάδα διαφόρων ειδικοτήτων. Ο στόχος της ομάδας αυτής είναι η ενίσχυση και στερέωση της επιφάνειας του μαρμάρου του Ερεχθείου.

Η κατάσταση διατήρησης του μνημείου χαρακτηρίζεται από τις ίδιες μορφές φθοράς που παρατηρούνται σε όλα τα μνημεία της Ακρόπολης, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τις αποσαθρωμένες περιοχές με έντονη μικροβιολογική παρουσία και πλέγματα μικρορωγμών. Εξαρτάται δε άμεσα από την αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων όπως η ιδιοσυστασία του λίθου (αργιλοπυριτικές προσμίξεις), οι φυσικοί παράγοντες φθοράς (π.χ. καιρικές συνθήκες),η όξινη προσβολή, οι βίαιες καταστροφές που υπέστη το μνημείο (πυρκαγιά κλασικών χρόνων, σεισμοί) και οι παλαιότερες επεμβάσεις αποκατάστασης και στερέωσης. Το αποτέλεσμα είναι σε αρκετές περιπτώσεις η σταδιακή αλλοίωση του υλικού και η υποβάθμιση της μορφολογίας και γεωμετρίας των αρχιτεκτονικών μελών.
Η επιλογή και ιεράρχηση των τμημάτων του μνημείου όπου πραγματοποιούνταισυστηματικές ή σωστικές επεμβάσεις γίνεται με τα ακόλουθα κριτήρια: την έκταση, την ένταση, την πολυμορφία και το ρυθμό εξέλιξης των φθορών. Με αυτά τα δεδομένα έχουν επιλεγεί και ολοκληρωθεί-μέχρι σήμερα- η πρόσταση των Κορών, οι 5 κίονες της ανατολικής πρόστασης, το δυτικό τμήμα της εξωτερικής όψης του βόρειου τοίχου, η εσωτερική όψη του νότιου τοίχου, το τμήμα προς νότον της εσωτερικής αλλά και της εξωτερικής όψης του δυτικού τοίχου. Επίσης πραγματοποιήθηκαν έκτακτες (σωστικές) επεμβάσεις στο κατώφλι της βόρειας Θύρας, στο δάπεδο της ανατολικής πρόστασης, σε 2 δοκούς της οροφής της βόρειας πρόστασης και στην κάτοψη της οροφής της νότιας πρόστασης. Αυτή την εποχή πραγματοποιούνται επεμβάσεις στους λίθους της μικρής θύρας της βόρειας πλευράς, καθώς και στους κατώτερους λίθους στη δυτική παραστάδα του βόρειου τοίχου. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη οι επεμβάσεις καθαρισμού αιθάλης και μαύρης κρούστας από τη φατνωματική οροφή στη νότια πρόσταση (πρόσταση των Κορών), με τεχνολογία λέιζερ, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας  (ΙΗΔΛ-ΙΤΕ).

Συντήρηση Αρρηφόριου

 

Δυτικά του Ερεχθείου βρίσκεται ο λεγόμενος οίκος των Αρρηφόρων, του οποίου σώζονται μόνο τα πώρινα θεμέλια. Για τον προσδιορισμό της ορυκτολογικής σύστασης των λίθων λήφθηκαν δείγματα τα οποία αναλύθηκαν στο ΙΓΜΕ και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πρόκειται κυρίως για ασβεστόλιθους (μικροψαμμιτικούς) και δολομίτες.
Η κατάσταση διατήρησης των λίθων αυτών σχετίζεται αφενός με την ιδιοσυστασία τους και τις διαφορετικές φάσεις εναπόθεσης και αφετέρου με τη διαβρωτική δράση των όμβριων υδάτων και των περιεχόμενων αλάτων στην ανερχόμενη από το έδαφος υγρασία.
Αρκετοί λίθοι χαρακτηρίστηκαν ως «κατακερματισμένοι», ενώ θραύσεις και ρηγματώσεις παρατηρήθηκαν σε λίθους κυρίως κατά μήκος των φλεβώσεων και των στρώσεων απόθεσης. Ιδιαίτερα εκτεταμένη ήταν η κονιοποίηση του υλικού κυρίως στους κατώτερους δόμους των θεμελίων. Παράλληλα εντοπίστηκαν συστάδες οπών μικρής ή μεγάλης διαμέτρου. Έντονη ήταν η παρουσία βιολογικής κρούστας στις άνω έδρες των λίθων, ενώ αντίθετα σχηματισμός μαύρης κρούστας παρατηρήθηκε σε περιορισμένη έκταση σε περιοχές προστατευμένες από το νερό της βροχής.
Για την αναστολή της δράσης των διαβρωτικών παραγόντων αποφασίστηκε η επίχωση των θεμελίων. Παράλληλα συγκροτήθηκε ομάδα συντηρητών με σκοπό να πραγματοποιήσει σωστικές επεμβάσεις στους λίθους.
Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν είναι οι ακόλουθες:
- Περισυλλογή θραυσμάτων που έχουν καταρρεύσει. Η ταύτισή τους πρακτικά είναι ανέφικτη στις περισσότερες περιπτώσεις μετά την πτώση τους λόγω της αλλοίωσης των ακμών τους.
- Στερέωση της επιφάνειας με ψεκασμούς με ασβεστόνερο.
- Καταγραφή της κατάστασης διατήρησης.
- Εργασίες τεκμηρίωσης της υπάρχουσας κατάστασης με χαρτογραφήσεις και φωτογραφήσεις.
- Συγκράτηση θραυσμάτων στις θέσεις τους με γάζες μεθυλοκυταρρίνης. Τοποθέτηση θραυσμάτων στις θέσεις τους, όπου ήταν εφικτό, ώστε να συγκρατηθούν με τα χώματα της επίχωσης.
- Συγκράτηση των ετοιμόρροπων περιοχών με γάζες και μεθυλοκυτταρίνη.
- Συγκολλήσεις θραυσμάτων.
- Σε εξέλιξη βρίσκεται η αναζήτηση ανόργανων υλικών συγκόλλησης των θραυσμάτων και πλήρωσης των ρωγμών και των αποφλοιώσεων, ώστε να είναι συμβατά με το δομικό υλικό των θεμελίων.

Συντήρηση του ναού της Αθηνάς Νίκης

 

Κατά την υλοποίηση του τρέχοντος αναστηλωτικού προγράμματος διαπιστώθηκε ότι μεγάλο μέρος των λίθων του ναού ήταν κατακερματισμένοι σε μεγάλα τμήματα. Επιπλέον, κατά την αποξήλωση των αρχιτεκτονικών μελών του μνημείου προέκυψε μεγάλος αριθμός θραυσμάτων μικρότερων διαστάσεων, που αποσπάσθηκαν κυρίως λόγω των μηχανικών τάσεων από τη διόγκωση των συνδέσμων.
Το χρονοδιάγραμμα της αναστήλωσης του ναού της Αθηνάς Νίκης, που προβλέπει την ολοκλήρωση των εργασιών σε συγκεκριμένους χρόνους, επέβαλε την τήρηση προτεραιοτήτων στο θέμα της συντήρησης. Για τον λόγο αυτό, έως την ολοκλήρωση του προγράμματος δομικής αποκατάστασης, συστηματικές εργασίες συντήρησης πραγματοποιήθηκαν μόνο σε περιοχές, οι οποίες δεν θα είναι προσιτές στους συντηρητές μετά την αναστήλωση του ναού, καθώς και σε ορισμένα διακεκριμένα μέλη όπως οι κίονες και τα κιονόκρανα. Οι επιφάνειες των κιόνων του ναού εμφανίζουν κακή κατάσταση διατήρησης με αποφλοιώσεις, ρωγμές, πολλά ετοιμόρροπα τμήματα και ιδιαίτερα καταπονημένες ακμές. Για τον λόγο αυτό κρίθηκε αναγκαία η συντήρηση της επιφάνειάς τους, πριν την ανατοποθέτησή τους στο ναό.
Οι επεμβάσεις άμεσης προτεραιότητας που εφαρμόζονται σε όλα τα μέλη περιλαμβάνουν την προσωρινή στερέωση αποσαθρωμένων περιοχών και ετοιμόρροπων τμημάτων και τη συγκόλληση των θραυσμάτων που περισυλλέχθηκαν κατά την αποσυναρμολόγηση των μελών.
Σήμερα, οι εργασίες συντήρησης ακολουθούν και υποστηρίζουν τις εργασίες ανατοποθέτησης, που γίνονται από το συνεργείο δομικής αποκατάστασης. Πραγματοποιούνται επεμβάσεις συστηματικής συντήρησης στις έδρες των αποξηλωμένων επιστυλίων, των φατνωματικών πλακών, των δοκίδων και των οριζόντιων γείσων.
Οι επιφάνειες των κιόνων του ναού εμφανίζουν κακή κατάσταση διατήρησης με αποφλοιώσεις, ρωγμές, πολλά ετοιμόρροπα τμήματα και ιδιαίτερα καταπονημένες ακμές. Για τον λόγο αυτό, κρίθηκε αναγκαία η συντήρηση της επιφάνειάς τους, πριν την ανατοποθέτησή τους στο ναό.
Οι επεμβάσεις συντήρησης που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος θα επιτρέψουν την ασφαλή επιστροφή των μελών στην αρχική τους θέση στο μνημείο.

Συντήρηση Προπυλαίων

 

Τα Προπύλαια έχουν κατασκευασθεί από λευκό πεντελικό μάρμαρο, επάνω σε θεμελίωση από υποκίτρινους πωρόλιθους, ενώ χαρακτηριστική είναι η χρήση γκρίζου ελευσινιακού λίθου με διακοσμητικό χαρακτήρα. To μάρμαρο των Προπυλαίων χαρακτηρίζεται από γεωλογική ετερογένεια (φλεβώσεις μη ασβεστιτικές), η οποία ευθύνεται για την επιλεκτική αλλοίωση και το σχηματισμό αλλεπάλληλων αποφλοιώσεων. Στα υπόλοιπα μνημεία της Ακροπόλεως δεν συναντάται παρόμοια κατάσταση διατήρησης.
Αρχικά πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις συντήρησης στον τοιχοβάτη του εσωτερικού της Πινακοθήκης των Προπυλαίων, σε κίονες της δυτικής αίθουσας και σε φατνώματα των οροφών του κεντρικού κτιρίου. Σήμερα, το έργο συντήρησης της επιφάνειας των Προπυλαίων ακολουθεί και υποστηρίζει το αναστηλωτικό έργο με προστερεωτικές εργασίες και συστηματικές επεμβάσεις συντήρησης της επιφάνειας των αρχιτεκτονικών μελών κατά χώραν, ή μετά την αποξήλωσή τους. Επιπλέον, σε εξέλιξη βρίσκονται επεμβάσεις συστηματικής συντήρησης σε αρχιτεκτονικά μέλη, που δεν εντάσσονται στο αναστηλωτικό πρόγραμμα, αλλά εμφανίζουν σοβαρά προβλήματα φθοράς της επιφάνειάς τους.
Με βάση το παρόν αναστηλωτικό πρόγραμμα έχουν ολοκληρωθεί οι επεμβάσεις συντήρησης σε μέλη του νότιου τοίχου της ανατολικής στοάς, της ανατολικής πρόσοψης, του βόρειου και του θυραίου τοίχου του κεντρικού κτιρίου, της οροφής της ανατολικής στοάς και της δυτικής αίθουσας που είχαν αποξηλωθεί από το μνημείο. Επίσης ολοκληρώθηκαν οι επεμβάσεις συντήρησης στο κεντρικό υπέρθυρο του κεντρικού κτιρίου, στους κίονες της ιωνικής κιονοστοιχίας και στο ιωνικό κιονόκρανο της αναστήλωσης Μπαλάνου.
Είναι σε εξέλιξη οι συστηματικές επεμβάσεις συντήρησης στους ορθοστάτες των τοίχων της βόρειας πτέρυγας και στις λιθόπλινθους της ανωδομής του νότιου τοίχου της δυτικής αίθουσας. Σωστικές επεμβάσεις συντήρησης πραγματοποιούνται σε λίθους της ανωδομής της νότιας πτέρυγας.

Συντήρηση Δυτική Ζωφόρου του Παρθενώνα

 

Η δυτική ζωφόρος αποτελεί τμήμα της ζωφόρου του Παρθενώνος, που περιέβαλλε το ανώτατο τμήμα του σηκού και τα μέτωπα επάνω από τα επιστύλια του προνάου και του οπισθονάου. Αποτελείται από 16 λίθους, από τους οποίους ο πρώτος και ο δεύτερος από βορρά βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Οι λίθοι της ζωφόρου υπέστησαν μηχανικές καταπονήσεις και φθορές από τις διάφορες περιπέτειες του ναού στη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του, από τις αστοχίες των προηγούμενων επεμβάσεων συντήρησης και από την ατμοσφαιρική ρύπανση.


Το 1978, προκειμένου να αποφευχθεί η όξινη προσβολή της γλυπτής επιφάνειας και η έκπλυση της σχηματιζόμενης γύψου, η δυτική ζωφόρος στεγάστηκε. Συνέπεια της επιλογής αυτής ήταν η κάλυψη της επιφάνειας των λίθων με επικαθίσεις αιθάλης και μαύρη κρούστα. Το 1992-93 πραγματοποιήθηκε η αποξήλωση και η μεταφορά των λίθων της ζωφόρου σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο Μουσείο Ακροπόλεως, προκειμένου να αρχίσουν οι εργασίες συντήρησής της.


Η συντήρηση των λίθων ξεκίνησε το 1999 και ολοκληρώθηκε με επιτυχία το 2005. Αρχικά επιδιώχθηκε η δομική αποκατάσταση των λίθων, στο πλαίσιο της οποίας πραγματοποιήθηκαν συγκολλήσεις θραυσμάτων, στερεώσεις στην επιφάνεια των λίθων και αφαίρεση των κονιαμάτων και των καρφίδων παλαιότερων επεμβάσεων. Στη συνέχεια, επιχειρήθηκε ο καθαρισμός της επιφάνειας από τις επικαθίσεις αιθάλης και τη μαύρη κρούστα. Μετά από συγκριτική μελέτη τεσσάρων μεθόδων καθαρισμού (μικροψηγματοβολή, επιθέματα με διάλυμα κεκορεσμένο σε ανθρακικό ασβέστιο, αναστροφή της γύψου, λέιζερ), ο καθαρισμός με λέιζερ αποδείχτηκε πιο αποτελεσματικός σε όλες τις περιπτώσεις των επικαθήσεων και των υποστρωμάτων (έγχρωμα επιφανειακά στρώματα, μάρμαρο). Το σύστημα καθαρισμού σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε από το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ Κρήτης-Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΗΔΛ-ΙΤΕ). Πρόκειται για λέιζερ τύπου Q-switched Nd: YAG. Το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει σε δύο μήκη κύματος (υπέρυθρο 1064nm και υπεριώδες 355nm) με δυνατότητα μεμονωμένης ή ταυτόχρονης χρήσης των δύο δεσμών σε διάφορες μεταξύ τους αναλογίες ενεργειών. Τέλος, επιχειρήθηκε η αισθητική βελτίωση του τελικού αποτελέσματος του έργου, με τη σφράγιση των ασυνεχειών των λίθων και την επίχρωση των επιφανειών θραύσης.


Μετά τη συντήρησή τους, οι λίθοι της δυτικής ζωφόρου εκτίθενται πλέον στο Μουσείο της Ακρόπολης. Στη θέση τους, επάνω στο μνημείο, τοποθετήθηκαν αντίγραφα από τεχνητό λίθο.

Εργαστήριο συντήρησης γλυπτών

 

Το εργαστήριο συντήρησης γλυπτών του Μουσείου Ακροπόλεως συστάθηκε το 1982 από την Α΄ ΕΠΚΑ και στεγάζεται σήμερα στο χώρο των υπόγειων αποθηκών, στα δυτικά του Μουσείου. Από τις πρώτες εργασίες που ανέλαβε ήταν η ομαδοποίηση και τακτοποίηση των θραυσμάτων των γλυπτών στις αποθήκες, η οργάνωση του αρχείου συντήρησης και η αρχειοθέτηση του φωτογραφικού υλικού. Ακολούθησε η ταξινόμηση γλυπτών στο χώρο της Cour Anglaise που βρίσκεται στα νότια του Μουσείου.
Στο εργαστήριο συντήρησης γλυπτών εκτελούνται οι ακόλουθες εργασίες:
- έρευνα για την ταύτιση των θραυσμάτων
- συστηματική συντήρηση αναθηματικών και αρχιτεκτονικών γλυπτών
- κατασκευή βάσεων και στηριγμάτων για τη στήριξη των γλυπτών
- ενημέρωση του αρχείου συντήρησης και του φωτογραφικού αρχείου
- προετοιμασία αντικειμένων και κατασκευή βάσεων στήριξης για περιοδικές εκθέσεις, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό
Οι παραπάνω εργασίες διέπονται από την αρχή της αναστρεψιμότητας.

Από το 2000 το εργαστήριο συντήρησης γλυπτών εντάχθηκε στην ΥΣΜΑ, υπό την εποπτεία της Α΄ ΕΠΚΑ. Το 2001 άρχισε η προετοιμασία του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνος (μετοπών, ζωφόρου και εναετίων γλυπτών), καθώς και άλλων αντικειμένων για την έκθεση του νέου Μουσείου της Ακρόπολης. Οι εργασίες αυτές υπαγόρευσαν την ενίσχυση του εργαστηρίου, από το 2003, με προσωπικό από τον Οργανισμό Ανέγερσης Νέου Μουσείου Ακροπόλεως (ΟΑΝΜΑ).

2011 ΥΣΜΑ
ΥΣΜΑ
Copyright © ΥΣΜΑ 2011. All rights reserved.
Powered by orbitlab